Giá nước sinh hoạt ở Việt Nam tính theo bậc thang luỹ tiến: mấy mét khối đầu mỗi tháng giá thấp, phần dùng vượt định mức giá cao dần. Hà Nội chia bậc theo số mét khối của cả hộ (10 m³ đầu, 10 m³ kế…), còn TP.HCM chia theo định mức từng người (4 m³ mỗi người mỗi tháng là bậc đầu). Ngoài tiền nước còn cộng thuế giá trị gia tăng 5% và một khoản phí hoặc giá dịch vụ thoát nước thải. Đơn giá do từng tỉnh, thành phố quyết định, nên hãy đối chiếu biểu giá hiện hành của công ty cấp nước nơi mình ở.
Vì sao nước cũng tính bậc thang
Nước sạch là hàng thiết yếu: ai cũng cần một lượng tối thiểu để uống, nấu, tắm, giặt. Biểu giá bậc thang nhắm hai mục tiêu cùng lúc. Phần thiết yếu đầu tiên giữ giá thấp để hộ nào cũng chi trả được. Phần dùng nhiều, như tưới vườn rộng, rửa xe, bể bơi gia đình, chịu giá cao hơn để khuyến khích tiết kiệm và bù chi phí cho hệ thống.
Về pháp lý, giá nước sạch sinh hoạt do Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh quyết định, trong khung giá do Bộ Tài chính ban hành. Theo Thông tư 44/2021/TT-BTC, khung giá nước sạch sinh hoạt có mức tối thiểu khoảng 3.500 đồng/m³, mức tối đa khoảng 18.000 đồng/m³ ở đô thị đặc biệt và loại I, thấp hơn ở các đô thị nhỏ và nông thôn. Mỗi địa phương đặt số bậc, ngưỡng bậc và đơn giá riêng trong khung đó.
Hà Nội: bốn bậc theo mét khối của cả hộ
Biểu giá nước sinh hoạt hộ dân cư ở Hà Nội theo Quyết định 38/2013/QĐ-UBND, áp dụng trong nhiều năm, có bốn bậc. Thành phố đã bàn điều chỉnh giá nước, nên trước khi dùng con số dưới đây để tính hoá đơn thật, hãy kiểm tra biểu giá đang áp dụng.
| Lượng nước mỗi hộ mỗi tháng | Đơn giá (đồng/m³, chưa thuế, phí) |
|---|---|
| 10 m³ đầu tiên | 5.973 |
| Trên 10 đến 20 m³ | 7.052 |
| Trên 20 đến 30 m³ | 8.669 |
| Trên 30 m³ | 15.929 |
Để ý bước nhảy cuối: từ bậc 3 lên bậc 4, đơn giá gần gấp đôi. Ba bậc đầu tăng nhẹ nhàng, còn bậc 4 là bậc "phạt" cho phần dùng nhiều. Bậc tính cho mỗi hộ có đồng hồ riêng; nhà nhiều hộ dùng chung một đồng hồ thường có thể đăng ký để định mức được nhân theo số hộ.
Tính tay một hoá đơn Hà Nội
Một hộ dùng 25 m³ trong tháng:
- 10 m³ đầu: 10 × 5.973 = 59.730 đồng.
- 10 m³ kế: 10 × 7.052 = 70.520 đồng.
- 5 m³ còn lại: 5 × 8.669 = 43.345 đồng.
Tiền nước chưa thuế, phí: 173.595 đồng. Cộng thuế giá trị gia tăng 5% (khoảng 8.680 đồng) và phí bảo vệ môi trường đối với nước thải 10% (khoảng 17.360 đồng), tổng khoảng 199.600 đồng. Tính riêng tiền nước, giá bình quân là 173.595 ÷ 25 ≈ 6.944 đồng/m³, thấp hơn hẳn đơn giá 8.669 đồng của bậc cao nhất mà hộ này chạm tới.
Nếu cùng hộ đó dùng 35 m³: ba bậc đầu là 59.730 + 70.520 + 86.690 = 216.940 đồng; 5 m³ ở bậc 4 là 79.645 đồng. Tổng chưa thuế, phí 296.585 đồng. Dùng thêm 10 m³ (40% nhiều hơn) làm tiền nước tăng khoảng 71%. Mười mét khối cuối (122.990 đồng) đắt gấp đôi mười mét khối đầu (59.730 đồng).
TP.HCM: định mức theo đầu người
TP.HCM chọn cách khác: định mức tính theo số người đăng ký thường trú, tạm trú trong hộ. Theo cấu trúc biểu giá áp dụng từ năm 2019 đến nay, hộ dân cư có ba mức:
| Mức sử dụng | Ngưỡng cho mỗi người mỗi tháng | Đơn giá năm 2022 (đồng/m³, chưa thuế, phí) |
|---|---|---|
| Trong định mức | Đến 4 m³ | 6.700 |
| Vượt định mức | Trên 4 đến 6 m³ | 12.900 |
| Vượt mức cao | Trên 6 m³ | 14.400 |
Đơn giá trên là mức của năm 2022 theo lộ trình giá thành phố đã ban hành; hộ nghèo, cận nghèo có giá riêng thấp hơn. Sau khi TP.HCM hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu từ tháng 7/2025, các khu vực trong thành phố mới có thể vẫn dùng biểu giá riêng một thời gian. Hãy xem đơn giá in trên hoá đơn của công ty cấp nước phụ trách khu vực mình.
Cùng một gia đình, hai thành phố
Lấy một gia đình bốn người dùng 25 m³ mỗi tháng, tính theo đơn giá TP.HCM năm 2022:
- Định mức: 4 người × 4 m³ = 16 m³ × 6.700 = 107.200 đồng.
- Vượt định mức: 4 người × 2 m³ = 8 m³ × 12.900 = 103.200 đồng.
- Vượt mức cao: 1 m³ × 14.400 = 14.400 đồng.
Tổng chưa thuế, phí 224.800 đồng, cao hơn khoảng 30% so với cùng lượng nước ở Hà Nội. Nhưng so sánh đổi chiều nếu gia đình đông người hơn: mười người dùng 25 m³ ở TP.HCM vẫn nằm trọn trong định mức (40 m³), chỉ trả 167.500 đồng; ở Hà Nội, nếu cả mười người chung một hộ, một đồng hồ, họ vẫn phải đi qua đủ các bậc như hộ bốn người.
| Cách chia bậc | Ưu điểm | Nhược điểm |
|---|---|---|
| Theo hộ (Hà Nội) | Đơn giản, chỉ cần chỉ số đồng hồ | Nhà đông người bị đẩy lên bậc cao dù mỗi người dùng ít |
| Theo người (TP.HCM) | Công bằng hơn với hộ đông người | Phụ thuộc đăng ký cư trú; người ở thực tế mà chưa đăng ký thì bị tính thiếu định mức |
Những khoản cộng thêm trên hoá đơn nước
Tiền trên hoá đơn không chỉ là số mét khối nhân đơn giá. Thường có thêm:
- Thuế giá trị gia tăng 5% trên tiền nước sạch.
- Phí bảo vệ môi trường đối với nước thải sinh hoạt, theo Nghị định 53/2020/NĐ-CP mức là 10% giá bán nước sạch chưa thuế giá trị gia tăng, hội đồng nhân dân tỉnh có thể quyết định mức cao hơn. Một số nơi như TP.HCM đã chuyển sang thu "giá dịch vụ thoát nước và xử lý nước thải" tính theo tỉ lệ phần trăm tiền nước, với lộ trình tăng dần.
Vì các khoản này tính theo phần trăm tiền nước, chúng cũng "luỹ tiến" theo: dùng vào bậc cao thì phí thoát nước cũng cao theo.
Nhà trọ và nhà nhiều hộ: định mức tính thế nào
Với nhà cho thuê, quy định ở nhiều địa phương cho phép tính định mức theo số người thuê đăng ký tạm trú, thay vì dồn cả dãy trọ vào một hộ. Người thuê nên hỏi chủ nhà ba điều: đồng hồ nước là riêng hay chung; đã đăng ký số người với công ty cấp nước chưa; và đơn giá chủ nhà thu là bao nhiêu so với biểu giá nhà nước. Nếu chung đồng hồ mà không đăng ký, cả nhà có thể rơi vào bậc cao nhất gần như cả tháng.
Bậc thang nước ở nơi khác
Biểu giá nước bậc thang phổ biến ở châu Á. Singapore có hai mức cho hộ gia đình, với đơn giá cao hơn cho phần vượt 40 m³ mỗi tháng, kèm thuế bảo tồn nước tính theo phần trăm. Nhiều thành phố Trung Quốc áp dụng ba bậc theo năm. Ở nhiều nước châu Âu, giá nước gần như phẳng theo mét khối, cộng một phí cố định cho đồng hồ; khi đó tiết kiệm được khuyến khích qua đơn giá cao hơn chứ không qua bậc.
Góc nhìn hôm nay: tự kiểm hoá đơn nước nhà mình
Lấy ba hoá đơn gần nhất, ghi số mét khối và tiền trước thuế, phí. Chia tiền cho số mét khối để ra giá bình quân. Nếu giá bình quân nhảy hẳn lên một tháng nào đó, nhiều khả năng tháng ấy đã chạm bậc cao: ở Hà Nội là quá 30 m³, ở TP.HCM là quá 6 m³ mỗi người. Kiểm tra số người đăng ký trên hoá đơn có đúng với số người đang ở không. Một vòi rỉ nhỏ mỗi giây một giọt có thể mất vài chục lít mỗi ngày, cộng dồn cả tháng thành một hai mét khối, đủ đẩy phần cuối của hoá đơn lên bậc trên.
Câu hỏi thường gặp
Giá nước sinh hoạt tính như thế nào?
Giá nước sinh hoạt tính theo bậc thang luỹ tiến từng phần: phần đầu tiên trong tháng giá thấp, phần vượt định mức giá cao hơn. Tổng tiền là tổng của từng bậc, cộng thuế giá trị gia tăng 5% và phí hoặc giá dịch vụ thoát nước thải. Số bậc và đơn giá do từng tỉnh, thành phố quyết định.
Định mức nước sinh hoạt là bao nhiêu m³ một người?
Tuỳ địa phương. TP.HCM tính định mức 4 m³ mỗi người mỗi tháng theo số người đăng ký cư trú. Hà Nội không tính theo người mà chia bậc theo tổng mét khối của hộ, bậc đầu là 10 m³.
Giá nước Hà Nội có mấy bậc?
Theo Quyết định 38/2013/QĐ-UBND, giá nước sinh hoạt hộ dân cư ở Hà Nội có bốn bậc: 10 m³ đầu, trên 10 đến 20 m³, trên 20 đến 30 m³ và trên 30 m³. Bậc 4 đắt gần gấp đôi bậc 3. Thành phố đã bàn điều chỉnh, nên hãy kiểm tra biểu giá hiện hành.
Thuê trọ có được tính giá nước theo định mức không?
Ở nhiều địa phương, người thuê đăng ký tạm trú được tính định mức theo số người. Chủ nhà cần đăng ký số người với công ty cấp nước. Không đăng ký thì cả nhà có thể bị tính như một hộ và rơi vào bậc giá cao.
Phí bảo vệ môi trường trên hoá đơn nước là gì?
Là khoản thu cho việc xử lý nước thải sinh hoạt, theo Nghị định 53/2020/NĐ-CP mức chung là 10% giá nước sạch chưa thuế giá trị gia tăng. Một số nơi đã thay bằng giá dịch vụ thoát nước và xử lý nước thải với tỉ lệ khác.
